Navigatie overslaan

Op ontdekkingstocht met de razende reporter Igor Wijnker en Marcel, de vliegende fietstaxichauffeur!

15 juni, 2021
De vliegende fietstaxischauffeur en de razende reporter

"Hij zou niet misstaan in een death-metal-band. Maar zijn muziek is om bij weg te dromen, hypnotiserend." De razende reporter Igor Wijnker ging op pad met de vliegende fietstaxichauffeur Marcel: een reeks ontdekkingen en ontmoetingen is het resultaat. Maar gaan ze het winnen van de tijd?

Tekst en foto's: Igor Wijnker

Neem de tijd…luidt het terechte advies op elk van de negen routes van deze aangepaste (corona)editie van Terug naar het begin. Sowieso een goed streven in het dagelijks leven. Vooral als je op zoek gaat naar echt contact en goede verhalen. Die vind je overal in het machtige wierdelandschap, op de mooiste plekken, verrassendste voorstellingen en het leukste festivalpubliek dat er is. Toch dacht de razende reporter dat hij de tijd te slim af kon zijn.

Daar komt-ie al aangesneld, Marcel de vliegende fietstaxichauffeur. Op zijn vrolijk versierde riksja, met twee volle accu’s voor de trapondersteuning en een luie zetel voor de verslaggever. Maar dat u niet denkt dat dit een eis was van de reporter. Die had namelijk met alle plezier zelf gefietst.

Dit is echter het idee: wij hoeven ons niets aan te trekken van de routes en mogen in vliegende vaart kriskras door het festival. Dan kunnen we namelijk meer beleven en beschrijven.

Dat zou wel fijn zijn, want wij cultuurminnaars -die niet genoeg hebben aan die Hugo de Jonge-dvd’s- hebben heel wat moeten missen.

Toegegeven, de reporter heeft nog wel ‘ns last van FOMO: de Fear of Missing Out.

Al heeft Marcel me wel al gewaarschuwd: “Terug naar het begin is veel meer dan alleen de uitvoeringen. Het is een ontdekkingstocht door een enorm oud en bewogen landschap, waar mensen eeuwenlang half in de zee hebben geleefd. Een culturele geschiedenis die nog uitzonderlijk goed zichtbaar is. Persoonlijk geeft me dat een heel nederig gevoel om getuige te zijn van de tijd op die wijze.”

Ben benieuwd, dit kan wel eens een ontdekkingsreis en levensles ineen worden. Slagen we er inderdaad in om meer te beleven in dezelfde tijdspanne?

Voor de meeste bezoekers is het de eerste keer sinds vele maanden, dat ze weer een live concert meemaken. Hoe gaat dat ook alweer? Nog wat onwennig stappen we de Solwerder kerk binnen: dertig bevoorrechten die een plaats zoeken op de harde kerkbank met genoeg plek rondom. Samen in één ruimte met vreemden, best raar. Kan het mondkapje al af?

De artiest Jozef van Wissem zit al gereed met z’n prachtige luit en licht intimiderend uiterlijk: volledig in het zwart gekleed, lange haren en indringende blik. Hij zou niet misstaan in een death-metal-band. Maar zijn muziek is om bij weg te dromen, hypnotiserend. Met de luit voert hij ons terug naar een heel ver verleden. De ogen bij veel bezoekers gaan dicht, ieder maakt in gedachten een eigen verhaal.

Van Wissem
Jozef van Wissem in het kerkje van Solwerd

Voor Van Wissem, al bijna dertig jaar woonachtig in New York en toerend over de hele wereld, is dit ook een terugkeer naar bekend terrein. En dan hebben we het niet over de krakerskroeg De Klok in Groningen die hij tot 1993 bestierde, maar zijn diepe band met dit Noord-Groningse land. “Ik woonde ooit in Oudeschip,” zegt hij na afloop glimlachend, “in het noordelijkste huisje van Nederland.”

De inwoner van de rusteloze metropool neemt het ervan deze dagen. “We hebben gisteren ook al gewandeld. Het is prachtig hier.”

De vliegende fietstaxi en de razende reporter moeten door. We besluiten nog even deze route (1A) te volgen. De stickers wijzen ons de weg. Een lint van fietsers pedaleert via Biessum naar het piepkleine wierdedorpje Uitwierde, aan de rand van Delfzijl. Daar staat popmuzikant Tim Knol ons al op te wachten, de gitaartas op de rug. Hij klimt op de picknicktafel en spreekt de groep toe. Over z’n ongezonde en gejaagde rock ’n roll-leefstijl, het ernstige gesprek met zijn dokter (“Tim, wil je oud worden?”) en De Wandelclub die hij daarop begon. Het idee is even simpel als briljant: wandelen met geestverwanten en een akoestisch optreden op een locatie die soms spontaan wordt gekozen.

Tim speelde op de mooiste plekken in Nederland, werd in recordtijd veertig kilo lichter en weer gezond in lijf en geest. “En ik ben niet meer gestopt met wandelen,” zegt Tim. “Okay, genoeg geluld, laten we gaan. Volg mij.”

Alsof de Westfries hier al jaren woont, neemt Tim ons mee naar een zompig weiland voor een onversterkt optreden. “Ik heb windje mee, dus dat moet wel lukken.” Hij speelt met z’n westerngitaar en welluidende stem enkele fijne popliedjes uit zijn inmiddels al flinke oeuvre. Telkens ingeleid met een goed verhaal of anekdote. En zo ontspannen verteld dat er al snel interactie ontstaat en de afstand tussen muzikant en publiek verdwijnt. Ook onderling groeit de toenadering.

Maar dit zou geen festival-aflevering van De Wandelclub zijn als we daar nog een half uur in dat gras zouden luieren, dus hop daar gaan we weer naar een nieuwe plek. We strijken neer op een grasveld met uitzicht op de Dorpskerk. Een enkeling gaat er languit bij liggen en sluit de ogen.

“Nog een eigen lied of een cover van Bob Dylan?” Het maakt de aanwezigen niet uit. Dus speelt Tim beide.

Tim Knol zal het hele festival acte de présence geven. Dus waarschijnlijk wíl hij straks niet eens meer weg.

Terwijl de groep gaat pauzeren op een nabijgelegen camping hebben de vliegende taxichauffeur en ik bedacht om dat bij boerderij Kapslaan nabij Leermens te gaan doen. Het is wel zo’n 15 km en we hebben een stevige tegenwind, maar door het wierdenland onder de machtige wolkenluchten is dat geen straf - zeker niet voor de verwende reporter op z’n koninklijke zetel. Het is ook wonderlijk hoeveel lachende gezichten de vrolijke riksja tegenkomt.

Alleen blijkt het smalle fietspad niet toegankelijk voor de brede driewieler, dus moeten we weer terug en een andere route uitstippelen.

Gelukkig komen er net twee locals aangewandeld, een dochter en een haar bejaarde moeder, die even een rondje maken van 8,5 kilometer. Ze wijzen ons de juiste weg en leren en passant hoe je Leermens moet uitspreken: Leerms.

We hebben tijd verloren, maar weer een mooie ontmoeting erbij.

De zwaar beschadigde boerderij Kapslaan (uit 1920) tussen Leermens en Krewerd, pal naast een gaswinningslocatie is een verhaal op zich. Wat heet, een compleet boekwerk. Alleen het schaderapport bedraagt na ruim vijftien jaar aardbevingsellende en bureaucratie al 1500 bladzijden. Soms zou je willen dat bepaalde instanties wat minder de tijd nemen.

Stephanie Schouwenburg-Stoppels is hier geboren en zou er weer gaan wonen, tot het vorig jaar na een tergend lang proces onbewoonbaar werd verklaard; je zou er murw of depressief van worden.

Taartmakers en gastvrouwen Stephanie en Carina
Gastvrouwen Stephanie en Carina

Maar het contrast met de sprankelende gastvrouw en de vervallen boerderij kan niet groter.

De kleurrijke en verrukkelijke taarten van Stephanie en vriendin Carina zijn al enige jaren befaamd in Oosterwijtwerd en omstreken. En bij sommige festivalgangers.

“De organisatie vroeg of we dit jaar bij de boerderij ook de lunch konden verzorgen,” zegt Stephanie. “Pijnlijk? Nee, na jaren van ellende vind ik het juist heel fijn om hier weer iets leuks te doen.”

De onbewoonbaar verklaarde boerderij bleek de ideale plek te zijn voor de installatie Chronotope van kunstenares Marike van Ringen. Ze maakte een vierluik, verspreid over verschillende ruimten van de boerderij, dat je kunt zien als je je neus tegen het glas duwt en als een indiaan door de ramen kijkt. Fragiele papieren miniaturen met een grote zeggingskracht, telkens voorzien van een korte tekst. Over bootvluchtelingen (“Een toekomst zonder perspectief Een begin zonder verleden”), het losgetrilde land (“Het land is hier gebroken”), de lichtvervuiling (“Vroeger werd het nog donker”).

Kunstenares Marike van Ringen
Kunstenares Marike van Ringen

Bij het derde raam vertelt de kunstenares: “Mijn familie komt ook uit deze streek en mijn installatie zou al gaan over generaties en families. Dat het tussentijds moest worden aangepast, omdat de boerderij verboden terrein werd, past wel goed bij het kunstwerk.”

Frits Hesseling, curator van de kunstroute: “Het is mooi dat je nu juist van buiten naar binnen moet kijken. Alsof je naar het verleden kijkt.” De kunstenares knikt: “En ze kijken nu ook terug.”

In het laatste deel (“Heb ik hier een toekomst?”) van het vierluik kijken levensgrote schimmen je aan vanuit de knusse woonkamer.

De verhalen rijgen zich hier vanzelf aaneen. Als je de tijd neemt en openstaat voor een gesprek komen ze vanzelf naar je toe. Neem Hans Ladrak uit Erica, met z’n vrouw Ika al jaren vaste bezoeker van het festival. Bij de taart raakt Ladrak, gepensioneerd bouwhistoricus, in een zeer geanimeerd gesprek met de vrouw des huizes/taartenbakster. Stephanie legt uit dat ze hier straks een houten huis laat neerzetten, zodat ze niet na elke beving weer opnieuw tientallen schadeformulieren moet invullen. Dan had ze na de aardbeving van vannacht (2.0 op de schaal van Richter) hier niet met heerlijke taarten kunnen staan. “Nee zeg, dat zou ook jammer zijn,” vinden meneer en mevrouw Ladrak, genietend van de zoete traktatie.

De boerderij is verboden terrein voor het publiek, was meneer Ladrak al verteld, toch kan hij het niet laten om over de drempel van de keuken te stappen en even zijn kennersblik naar binnen te werpen. Hij wordt meteen tot de orde geroepen door de vrouw des huizes. De ondeugende zeventiger komt lachend naar buiten.

Schermafbeelding 2021 06 15 om 16 37 27
Hans en Ika Ladrak

Het bezoeken van al die middeleeuwse kerken maakt dit festival voor hem extra aantrekkelijk, maar het is vooral het totaalaanbod. “We willen geen jaar missen,” zegt zijn vrouw Ika. “Het is fantastisch om hier te fietsen, vooral die leuke smalle weggetjes door de landerijen.” En ze blijken een onconventionele muzieksmaak te hebben, die je niet meteen rijmt met hun keurige voorkomen. “Vandaag vonden we Orbi geweldig,” zegt Hans. “En een paar jaar geleden hebben we hier ook Orgelvreten ontdekt. Dat draai ik nog steeds. De hoeveelheid en keus op dit festival is enorm. Daarom gaan we morgen ook nog een dag, en we overnachten in Delfzijl, goed voor de plaatselijke economie.”

Ze maken zelfs reclame bij vrienden in de Randstad. “Die hebben op ons dringende advies ook snel nog kaarten gekocht voor volgende week. Maar ik hoor dat we weer op de fiets moeten.”

En daar gaan ze, op naar Appingedam.

De vliegende fietstaxichauffeur en de razende reporter zijn inmiddels volledig tot rust gekomen. We gaan het niet winnen van de tijd, we kunnen toch niet alles beleven. Dat hoeft ook niet.

Terwijl Marcel een volgende stuk taart beleefd accepteert, stuit de verslaggever alweer op een volgend verhaal. De vriendinnen Marian (uit Zuidhorn) en Mandy (Groningen) zitten nog even te genieten van hun zelf meegebrachte picknick (zoute knabbels, pakje appelsap, vijgen). Mandy is een influencer, al moet ze daar zelf hard om lachen, omdat ze nog maar 111 volgers heeft. Ze is ook nog niet zo lang actief op Instagram onder de naam Noordsepracht. Sinds de coronabeperkingen trekt de Groningse erop uit en fotografeert en beschrijft uitjes in het Noorden die nog wel mogelijk zijn. Dat waren vooral natuurwandelingen. Tot dit weekeinde.

Marian links en Mandy
Marian (links) en Mandy

“We kenden dit festival niet, maar het is echt een ontdekking. Die combinatie vinden we heel bijzonder. Orbi was echt indrukwekkend. En we hadden de fietsen gewoon mee in de trein. Ideaal. Het is prachtig fietsen hier.”

De fietstaxi moest ook maar weer ‘ns verder.

Onze laatste halte is 6,2 km verder: de synagoge van Appingedam

Het festival trekt blijkbaar een sportief publiek. De meeste fietsers zijn veel te vroeg. “O joh,” zegt Eduard, een bruinverbrande pensionado uit Alkmaar, die wordt begeleid door twee schone dames, “dan nemen we toch lekker een wijntje op het terras.”

Hoe zijn zij hier verzeild geraakt? “Ik belde ze op,” neemt Marga uit Groningen het woord. “Ik zei: ‘jullie moeten terug naar het begin’.”

“Nou, dat wilden we wel,” zegt Greta.

Schermafbeelding 2021 06 15 om 16 46 51
Greta, Marga en Eduard

“Het begin van onze vriendschap is ook een mooi verhaal,” zegt Marga, “Het was begin mei 2002, we waren op vakantie op Kreta. Je moet weten, mijn man is gek op nootjes. We lopen langs een tafeltje, waaraan twee mensen zitten, hij steekt opeens zijn hand uit en graait zó in hun bakje. Ik zeg: ‘Heeenk! Wat doe je nu?!” De reactie van Eduard was even verrassend: “Ik zeg: ‘nou, je hebt bijna alle nootjes al opgegeten, kom er dan ook maar bij zitten.’ Sindsdien zijn we bevriend.”

En daar hebben we ook de onvermijdelijke Richard Ridder: de meest actieve concertbezoeker uit Stad en Ommeland. Meerdere keren per week reist hij letterlijk stad en land af voor livemuziek. Als één cultuurliefhebber het concertvacuüm heeft gevoeld waar we sinds de corona-uitbraak in zijn beland, dan is hij wel.

Vandaag was het eindelijk weer zo ver. Muzikante Eva van Manen in Mariakerk Oosterwijtwerd was Ridders eerste reguliere liveconcert sinds driekwart jaar. “1 Oktober, Broeder Dieleman in VERA. Die heb ik in 2019 ook nog op Terug naar het begin gezien.”

Het optreden van Van Manen was meteen een schot in de roos. “Ze stond al heel lang op mijn verlanglijstje.” Of Ridder het mooi vond, is al beantwoord door de vandaag aangeschafte vinylplaat in zijn plastic tas. Het was veel meer dan mooi. Hij laat een filmpje zien van het liedje Omdat we Verdergaan. ‘Ik zing dit voor jou, omdat we verdergaan, van nu af aan,’ zingt Eva van Manen, recht in het hart van Ridder. “Hier pinkte ik wel een traantje weg.”

Tijdens de verfrissende voorstelling On Hold van jeugdtheatergroep De Steeg zien we in de kleine synagoge een monoloog van een jongere die is opgesloten in zijn studentenkamer en -in de buitenlucht op het plein- een cursus handen schudden. Die ontaardt bij de jonge acteurs in een onstuimige vrijpartij.

Terug naar het begin betekent deze editie ook letterlijk terug naar het startpunt. Voor de Vliegende Fietstaxichauffeur en de razende tot rust gekomen reporter is dat de kerk van Solwerd. Het was een memorabele dag. We schudden elkaar de hand.